Hoạt động kinh doanh bảo hiểm không chỉ đơn thuần là việc mua bán sự an tâm, mà là một cam kết pháp lý được xây dựng dựa trên những nguyên tắc chặt chẽ. Để đảm bảo sự công bằng, minh bạch và ngăn chặn các hành vi trục lợi, Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (có hiệu lực từ 01/01/2023) đã quy định rõ ràng các nguyên tắc cốt lõi chi phối mọi hợp đồng bảo hiểm. Việc hiểu rõ các nguyên tắc này là nền tảng bắt buộc đối với cả doanh nghiệp bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm.
Dưới đây là tóm tắt các nguyên tắc quan trọng nhất:
1. Nguyên Tắc Trung Thực Tuyệt Đối
Đây là nguyên tắc nền tảng nhất của bảo hiểm. Theo đó, tất cả các bên tham gia hợp đồng (bao gồm cả doanh nghiệp bảo hiểm và bên mua bảo hiểm) có nghĩa vụ phải cung cấp thông tin, thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực nhất, dựa trên cơ sở tin tưởng tuyệt đối lẫn nhau.
- Ý nghĩa: Ngăn chặn việc che giấu thông tin rủi ro để trục lợi hoặc từ chối bồi thường thiếu căn cứ.
2. Nguyên Tắc Bồi Thường
Nguyên tắc này khẳng định mục đích của bảo hiểm phi nhân thọ là bù đắp thiệt hại chứ không phải để làm giàu. Số tiền bồi thường mà người được bảo hiểm nhận được sẽ không vượt quá thiệt hại thực tế trong sự kiện bảo hiểm (trừ trường hợp có thỏa thuận khác).
- Ý nghĩa: Đảm bảo người tham gia bảo hiểm được phục hồi về trạng thái tài chính như trước khi xảy ra tổn thất, ngăn chặn trục lợi bảo hiểm.
3. Nguyên Tắc Thế Quyền
Khi người được bảo hiểm bị thiệt hại do lỗi của người thứ ba, sau khi doanh nghiệp bảo hiểm đã bồi thường, người được bảo hiểm phải chuyển giao quyền yêu cầu người thứ ba bồi hoàn cho doanh nghiệp bảo hiểm trong phạm vi số tiền đã nhận.
- Lưu ý quan trọng (Luật 2022): Nguyên tắc này KHÔNG áp dụng đối với hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và hợp đồng bảo hiểm sức khỏe.
4. Nguyên Tắc Đóng Góp Bồi Thường
Nguyên tắc này áp dụng trong trường hợp bảo hiểm trùng (tài sản được bảo hiểm bởi nhiều hợp đồng). Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, các doanh nghiệp bảo hiểm sẽ chia sẻ trách nhiệm bồi thường theo tỷ lệ đã thỏa thuận. Tổng số tiền bồi thường từ tất cả các hợp đồng không được vượt quá giá trị thiệt hại thực tế.
5. Nguyên Tắc Nguyên Nhân Trực Tiếp
Trách nhiệm bảo hiểm chỉ phát sinh khi nguyên nhân gây ra tổn thất là rủi ro thuộc phạm vi bảo hiểm và là nguyên nhân trực tiếp (nguyên nhân chủ yếu, chi phối) gây ra hậu quả đó. Những tổn thất gián tiếp hoặc do nguyên nhân bị loại trừ sẽ không được bồi thường.
6. Nguyên Tắc Khoán (Áp dụng cho Bảo hiểm con người)
Khác với nguyên tắc bồi thường trong bảo hiểm tài sản, đối với bảo hiểm nhân thọ và sức khỏe, thiệt hại về tính mạng và sức khỏe không thể định giá chính xác bằng tiền. Do đó, doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện chi trả theo số tiền bảo hiểm đã thỏa thuận (khoán) trong hợp đồng, bất kể thiệt hại thực tế là bao nhiêu.
7. Nguyên Tắc Miễn Truy Xét (Trong Bảo hiểm Nhân thọ)
Để bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm về lâu dài, sau một khoảng thời gian nhất định (thường là 2 năm) kể từ khi hợp đồng có hiệu lực, doanh nghiệp bảo hiểm không còn quyền từ chối chi trả hoặc hủy bỏ hợp đồng vì lý do bên mua bảo hiểm kê khai sai sót (do vô ý, không cố ý gian lận).
Bài Thi Trắc Nghiệm
