Trước khi cuộc cách mạng chạy bộ nổ ra vào những năm 1970, khái niệm về chấn thương chạy bộ còn rất sơ khai. Trong cuốn sách “Lore of Running”, tác giả đã mô tả một thời kỳ mà hầu hết mọi cơn đau từ ngón chân đến hông ở người chạy bộ đều được quy cho một chẩn đoán duy nhất: viêm màng xương chày, hay còn gọi là “shinsplints”.
Bài viết này sẽ khám phá những hiểu biết ban đầu về tình trạng này được trình bày trong cuốn sách kinh điển này.
“Viêm Màng Xương Chày”: Chẩn Đoán Chung Cho Mọi Cơn Đau
Vào thời điểm trước những năm 1970, nếu bạn là một người chạy bộ và bị đau ở bất kỳ đâu giữa ngón chân và hông, bạn sẽ được chẩn đoán mắc “viêm màng xương chày”. Sự thiếu chính xác trong chẩn đoán này không phải là một trở ngại lớn, bởi vì sự hiểu biết về chấn thương chạy bộ còn rất hạn chế. Bất kỳ phương pháp điều trị nào được đề xuất vào thời điểm đó thường không mang lại kết quả.
Sự Thay Đổi Trong Định Nghĩa Và Thuật Ngữ
Ngày nay, “viêm màng xương chày” là một chẩn đoán dành riêng cho một chấn thương cụ thể và có thể chữa khỏi. Đó là một chấn thương xương khu trú ở một hoặc cả hai xương cẳng chân (xương chày và xương mác) ở một hoặc nhiều trong ba vị trí.
Nhiều chuyên gia hiện nay đề xuất thay thế thuật ngữ “viêm màng xương chày” bằng các thuật ngữ chính xác hơn về mặt giải phẫu như hội chứng ống chân sau, hội chứng căng thẳng xương chày, hoặc hội chứng căng thẳng xương chày giữa.
Bốn Giai Đoạn Phát Triển Của Viêm Màng Xương Chày
“Lore of Running” mô tả viêm màng xương chày phát triển qua bốn giai đoạn chấn thương:
- Giai đoạn 1: Sự khó chịu mơ hồ, khu trú kém ở đâu đó trong bắp chân, được ghi nhận sau khi tập thể dục.
- Giai đoạn 2: Khi quá trình tập luyện tiếp tục, sự khó chịu xuất hiện trong khi tập thể dục. Ban đầu, có thể “chạy qua” cơn đau này, nhưng nếu quá trình tập luyện tiếp tục mà không điều trị, cơn đau sẽ sớm trở nên dữ dội.
- Giai đoạn 3: Cơn đau trở nên dữ dội đến mức việc tập luyện đúng cách không còn thú vị cũng như không thể thực hiện được.
- Giai đoạn 4: Chấn thương có thể nghiêm trọng đến mức bất cứ hoạt động nào gắng sức hơn đi bộ đều không thể thực hiện được. Tại thời điểm này, chấn thương viêm màng xương chày thực sự đã trở thành gãy xương do căng thẳng.
Chẩn Đoán Và Phân Biệt
Trong chẩn đoán viêm màng xương chày, người khám phải phân biệt chấn thương này với tình trạng rách mãn tính ở cơ cẳng chân trước hoặc cơ cẳng chân sau. Điều này được thực hiện bằng cách sờ nắn vị trí đau nhất.
Trong viêm màng xương chày, vị trí này luôn dọc theo bờ trước, bờ sau của xương chày hoặc dọc theo mép ngoài của xương mác. Thông thường, xương ở vùng bị ảnh hưởng có cảm giác thô ráp, gồ ghề do sự tích tụ của một lớp xương mới (màng xương) tại vị trí bị kích ứng. Khi ấn mạnh ngón tay vào những vùng này, bệnh nhân cảm thấy đau nhói, khu trú rõ ràng.
Nguyên Nhân Gây Ra Viêm Màng Xương Chày Theo “Lore of Running”
Vào giữa những năm 1970, lời giải thích phổ biến nhất là sự tích tụ áp lực trong một hoặc nhiều khoang cơ chặt chẽ của cẳng chân trong khi tập thể dục gây ra viêm màng xương chày.
Tuy nhiên, ngày nay chúng ta biết rằng trong viêm màng xương chày thực sự không có sự tích tụ áp lực như vậy. Dường như viêm màng xương chày là một chấn thương xương do sự sấp cổ chân quá mức hoặc do tiếp xúc với lực sốc quá mức mà xương ban đầu không thể thích ứng được.
Các Yếu Tố Liên Quan Đến Chấn Thương
Viêm màng xương chày phổ biến nhất ở ba nhóm vận động viên: vận động viên điền kinh cự ly trung học; người mới bắt đầu chạy bộ và tân binh quân đội; và những người chạy bộ có kinh nghiệm hơn, đặc biệt là khi họ bắt đầu tập luyện cường độ cao cho cuộc thi. Các yếu tố liên quan đến chấn thương bao gồm:
- Sai sót trong tập luyện, bề mặt tập luyện và giày chạy bộ.
- Yếu tố di truyền, đặc biệt là bàn chân quá linh hoạt và sự khác biệt về chiều dài chân.
- Mất cân bằng và kém linh hoạt cơ bắp.
- Kinh nguyệt bất thường, chế độ ăn ít canxi, hoặc cả hai ở vận động viên nữ.
Điều Trị Viêm Màng Xương Chày
Việc điều trị viêm màng xương chày phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của chấn thương và vị trí của nó. Các phương pháp điều trị bao gồm:
- Xác định và điều chỉnh bất kỳ thay đổi nào gần đây trong phương pháp tập luyện.
- Chú ý đến dáng chạy, tránh sải bước quá dài và tránh dùng ngón chân để đẩy người lên.
- Thay đổi giày chạy bộ phù hợp hơn.
- Thực hiện các bài tập kéo giãn và tăng cường sức mạnh cơ bắp chân cụ thể.
- Chườm đá lên vùng bị đau.
- Sử dụng miếng lót vòm (chỉnh hình) nếu cần thiết.
Kết Luận
Những hiểu biết về viêm màng xương chày được trình bày trong “Lore of Running” phản ánh giai đoạn đầu trong sự phát triển của y học thể thao. Mặc dù một số quan điểm đã lỗi thời, nhưng cuốn sách vẫn cung cấp một cái nhìn lịch sử quan trọng về cách các chấn thương chạy bộ được hiểu và điều trị trong quá khứ.
